Caduceus

© Kees Voorhoeve

De Caduceus is een prachtig symbool van evenwicht, heelheid en bemiddeling. De Caduceus bestaat uit een rechte staf omgeven door twee slangen met aan de bovenkant een bol en twee vleugels. Caduceus is afgeleid van de Latijnse naam caduceator, dat betekent heraut of boodschapper. Het wordt ook wel de staf van Hermes genoemd. Hermes is de mystieke boodschapper, symbool van wijsheid en is in correspondentie met de Egyptische God Thoth, de wijze leraar. Hermes-Thoth is een ziener en profeet die de openbaring verkondigt. In de oude Griekse tijd werd Hermes gezien als de Logos, het oerprincipe waar alles uit voort komt. Hij was tevens de herder van de zielen, richting gevend aan de mystieke weg. In de Egyptische traditie werd Thoth gezien als zoon van Ra, de Oppergod. Hij is een voertuig van spirituele kennis en een wijze bemiddelaar tussen de goddelijke wereld en de wereld van manifestatie. In het christendom wordt de Logos gepersonificeerd door Jezus Christus, de eeuwige zoon van God. Tegelijkertijd is Jezus Christus de goede herder die ons op weg leidt. Hier komt een prachtige correspondentie naar voren tussen Hermes, Thoth en Jezus Christus, die als een levend symbool van de kosmologische oerkracht aanwezig zijn en optreden in de rol van bemiddelaar, beschermer en herder.



In een legende wordt verteld dat Hermes in een gevecht met twee slangen tussen beide kwam waarbij vervolgens de twee slangen om de staf van Hermes heen krulde als een symbool van verzoening en genezing. De twee slangen staan voor tegengestelde principes van licht en duisternis, kracht en structuur, goed en kwaad, ziel en ego, die rondom de staf geharmoniseerd worden. De staf staat voor de wereld-as, de axis mundi, die hemel en aarde met elkaar verbindt. Door de Caduceus kunnen we leren rechtop te staan en te leven in evenwicht. Er ontstaat een levende verbinding met de Heilige. We ontvangen liefde en wijsheid en geven het door aan de wereld.

Evenwicht vormt het centrale uitgangspunt van het symbool van de Caduceus. Maar hoe moeilijk is het om in dit evenwicht aanwezig te zijn. De twee slangen zijn vol van kracht. De neiging is aanwezig dat een van de slangen gaat overheersen. De slang van eenheid kan ons laten versmelten en oplossen, zodat we onze individualiteit verliezen en helemaal opgaan in het Ene. De slang van differentiatie kan ons meezuigen in verdere kristallisatie en vastzetten in de materie. Dit staat symbool voor de zondeval. Adam had de taak om in het paradijs, symbool voor evenwicht, als een middelaar op te treden. Adam kreeg de opdracht steeds los te laten, de inspiratie te laten stromen en als een instrument voor de Heilige de schepping te vervolmaken. Maar Adam werd verleid door de slang van de differentiatie. Adam maakte de verkeerde keuze, was niet meer gericht op het midden en viel een niveau naar beneden waar duisternis en kwaad dominante factoren zijn. De visie van dualiteit heeft Adam verblind. Het evenwicht werd verbroken en de mens leefde vervolgens in een bewustzijnsvernauwing, afgekeerd van de Heilige inspiratie.

Dit is ons vertrekpunt. Hoe kunnen we het evenwicht herstellen? Hoe kunnen we de twee slangen leren beheersen?

Om dit duidelijk te maken is het interessant te kijken naar de Boom des Levens in de Kabbalah, waarbij verschillende correspondenties te vinden zijn met de Caduceus. In de Boom des Levens bevinden zich tien sephiroth (de goddelijke krachten) die samen drie kolommen vormen. De rechter kolom staat voor kracht en eenwording. Links staat voor structuur en differentiatie. De middenkolom is de bemiddelende energie. In de mystieke weg is het de kunst te leren in het midden te zijn zonder meegesleurd te worden door beide kanten zodat we een levende brug kunnen zijn tussen hemel en aarde.



Deze mystieke weg zien we ook terug in de Caduceus. De slangen staan voor de rechter en linker kolom in de Boom des Levens. De staf vormt de middenkolom. Door beide slangen of kolommen te beheersen, leren we in evenwicht zijn. Hoe gaat dat in zijn werk? We beginnen onderaan bij de staart van de slangen. Dit punt correspondeert met Malkuth (Lichaam/Koninkrijk). Hier gaat het om de oefening van aandacht en aanwezig zijn. We leren bewust te worden hoe we leven, kritisch na te denken over onszelf en tegelijkertijd proberen we geworteld te blijven zonder meegesleurd te worden door allerlei impulsen. Vervolgens is het de bedoeling om Yesod, corresponderend met de persoonlijkheid, in evenwicht te brengen. Yesod bevindt zich in de Caduceus op het kruispunt waar beide slangen elkaar raken. We leren ruimte zijn. Alles wat in de ruimte verschijnt, mag er zijn, als we er maar niet in mee te gaan. Het is radicaal ruimte zijn zonder meegezogen te worden. Dan kunnen Hod (Verstand) en Netzach (Wil) geharmoniseerd worden en wordt de persoonlijkheid transparant voor de ziel. Tiphereth, corresponderend met de ziel, bevindt zich op de staf van de Caduceus een niveau hoger op het punt waar de slangen elkaar opnieuw kruisen. Het betreft een omslag: we leren vanuit het mystieke hart te denken, voelen en ervaren en beginnen meer te handelen in overeenstemming met ziel. Op dit diepere niveau ontstaat een evenwicht tussen eenheid en veelheid. We voelen ons verbonden met de Heilige en tegelijkertijd staan we in contact met de vele verschijnselen die zich in de wereld ontvouwen. Als we het vermogen ontwikkelen meer en meer in het mystieke hart aanwezig te zijn, kunnen de beide koppen van de slangen rusten in Geburah (Gestrengheid) en Chesed (Genade). Zodoende wordt het mystieke hart gevoed door liefde en wijsheid. We leren vanuit onderscheidingsvermogen de grondstructuur schouwen en voelen ons in compassie verbonden met de medemens en de wereld.



Vanuit deze houding kan ten slotte de grote afgrond overbrugd worden. De twee vleugels verschijnen. Deze vleugels verbinden Chokmah (Wijsheid) en Binah (Intelligentie) met elkaar. Op een Goddelijk niveau ontstaat er evenwicht tussen de oerstructuur (ontvankelijke aspect) en de oerkracht (actieve aspect). Dan kunnen we vanuit de bol aan bovenkant van de staf, corresponderend met Kether (de Kroon) het Goddelijke Licht ontvangen en doorgeven aan de wereld. Op deze wijze is de mens een instrument geworden, een vat voor de Goddelijke inspiratie. Deze houding vraagt om overgave. We zijn open voor de Heilige Bron en werken mee aan het herstel van het evenwicht. Het is Christus of Hermes-Thoth die ons bevrijdt uit de slavernij van gehechtheid en de twee slangen in evenwicht brengt. We kunnen het niet zelf. We kunnen de voorwaarde scheppen om ruimte te zijn en maar tegelijkertijd vraagt het van ons overgave aan de Heilige. Alleen dan kunnen we een Caduceus worden. In het midden staan we rechtop. Beide slangen zijn in evenwicht gebracht. We zijn met het mystieke hart geopend naar de Heilige en met de voeten staan we in contact met de aarde. Vanuit innerlijke kalmte kunnen we liefde en wijsheid weerspiegelen opdat de wereld kan genezen. Boven onze kruin schijnt het eeuwige licht. Door middel van de vleugels stijgen we op en dalen we weer naar beneden. We zijn in vrijheid verbonden met de Heilige en fungeren als een brug tussen hemel en aarde.